De Partij voor de Dieren (PvdD) beschouwt dieren als de allerzwaksten in de samenleving en wil dierenwelzijn terugbrengen op de politieke agenda. Politiek leider van de Partij voor de Dieren is Esther Ouwehand. De partij werd opgericht in 2002. Bij Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 haalde de PvdD drie zetels, drie minder dan bij de verkiezingen in 2021. De partij heeft drie zetels in de Eerste Kamer en één zetel in het Europees Parlement. [bron]
De Partij voor de Dieren is een politieke partij die het welzijn van dieren, natuur en milieu centraal stelt, boven economische groei en kortetermijnbelangen. Ze kiest voor een ecocentrisch perspectief: een leefbare aarde voor mens én dier, met nadruk op duurzaamheid, dierenrechten en klimaatrechtvaardigheid.
De Partij voor de Dieren wil de klimaat- en natuurcrisis radicaal aanpakken door grote vervuilers te beperken, fossiele subsidies te stoppen en Nederland zo snel mogelijk klimaatneutraal te maken. De veehouderij moet minstens 75% krimpen, landbouw wordt gifvrij en voedselproductie verschuift naar plantaardig en biologisch. Dierenrechten krijgen een grondwettelijke basis en er komt een einde aan dieronvriendelijke praktijken zoals jacht, bont en megastallen. Natuur krijgt voorrang: meer bossen, herstel van biodiversiteit en schoon water en lucht als basisrechten. De partij zet in op een circulaire economie zonder afval, waarin welzijn belangrijker is dan economische groei. Internationaal pleit zij voor klimaatrechtvaardigheid, diervriendelijke handel en bescherming van ecosystemen wereldwijd. Ook spreekt de partij zich nadrukkelijk uit tegen de genocide en etnische zuivering door Israël in Palestina en de Russische agressie in Oekraïne.
Je vindt het volledige programma hier. (d.d. 7-10 nog in concept!)
Hieronder volgt een puntsgewijze samenvatting van het partijprogramma per thema.
EU & Buitenland
- Dieren, natuur en klimaat moeten centraal staan in de EU – subsidies voor de vee-industrie moeten worden afgeschaft, er komen strengere klimaatdoelen (–75% uitstoot in 2030, klimaatneutraal in 2040) en sterkere Europese dierenwelzijnswetgeving.
- Er moet eerlijke handel komen en een stop op schadelijke vrijhandelsverdragen – we sluiten geen deals die natuur en mensenrechten schaden; handelsakkoorden moeten bindende afspraken bevatten over duurzaamheid, biodiversiteit en dierenrechten.
- De mensenrechten en internationale rechtsorde moet beschermd worden – we dienen actief op te treden tegen oorlogsmisdaden, apartheid en onderdrukking (bijv. Palestina, Oeigoeren, Tibet) en verbinden sancties aan mensenrechtenschendingen.
- Er moet sprake zijn van internationale solidariteit en migratie – we pakken de oorzaken van migratie aan, zoals klimaatverandering en armoede, eerlijke verdeling van vluchtelingen, en steunen landen in het Globale Zuiden door schuldkwijtschelding en democratiseringssteun.
Immigratie & Integratie
- Er moet worden gezorgd voor humane opvang en snelle procedures door investeren in opvanglocaties, goede begeleiding en kortere wachttijden bij de IND.
- Mensen zonder papieren ("ongedocumenteerden") worden niet gecriminaliseerd. Hetzelfde geldt voor mensen die hen helpen.
- Vluchtelingen moeten volwaardig kunnen integreren in de samenleving door te zorgen voor eerlijke huisvesting, onderwijs, taalcursussen en toegang tot werk en zorg.
- Kinderrechten, zoals vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK), worden in de Vreemdelingenwet vastgelegd. Gewortelde kinderen worden niet uitgezet en krijgen een verblijfsvergunning.
Volksgezondheid & Zorg
- Het eigen risico wordt afgeschaft. De inkomensafhankelijke bijdrage gaat omhoog. De zorgtoeslag wordt op deze manier overbodig en het mijden van zorg door de angst voor te hoge kosten wordt tegengegaan. Ook de eigen bijdrage, bijvoorbeeld in de WMO, wordt voor chronisch zieken afgeschaft.
- Iedereen heeft recht op een gezonde leefomgeving: schone lucht, schone grond en schoon water. Strenge WHO-luchtkwaliteitsnormen worden vanaf 2030 verplicht gesteld en er komen wettelijke normen voor de minimale afstand tussen veestallen en woonkernen, scholen en kinderdagverblijven. Er komt een totaalverbod op de toepassing en het gebruik van PFAS.
- De doorgeslagen marktwerking in de zorg moet worden teruggedraaid. Zorgkosten worden eerlijk verdeeld: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Zorgprofessionals moeten fatsoenlijk betaald worden.
- Er wordt sterk ingezet op preventie en laagdrempelige voorzieningen, waarbij samenwerking tussen gemeentes, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, vrijwilligers en naasten centraal staat.
Onderwijs & Wetenschap
- Er moet structureel worden geïnvesteerd in leerkrachten en scholen voor het verlagen van de werkdruk, meer regie voor leraren over hun werk, het creëren van extra ontwikkelingsmogelijkheden, hogere salarissen en kleinere klassen.
- Passend, toegankelijk en inclusief onderwijs is een kernwaarde. Kinderen krijgen leerrecht om zich op een school te ontwikkelen, inclusief het recht op maatwerk. De verbinding tussen onderwijs, gemeenten en jeugdzorg wordt versterkt en gefaciliteerd, zodat leerlingen tijdig passende ondersteuning kunnen krijgen.
- Scholen moeten gezonde maaltijden aanbieden met 100% biologische en plantaardige inkoop. Op scholen moet aandacht komen voor gezonde, diervriendelijke en duurzame voeding. Schoolmelkregelingen worden stopgezet.
- Studeren moet toegankelijk zijn voor iedereen. De basisbeurs wordt verhoogd, het collegegeld wordt fors verlaagd en voor alle studenten en opleidingen hetzelfde. De ov-kaart voor studenten (mbo, hbo en universiteit) wordt omgezet in een gift en blijft geldig zolang de student studeert.
Economie & Overheid
- De economie zou moeten werken vóór dier, mens en planeet, in plaats van ten koste van hen. Er moet een wettelijke zorgplicht en klimaatplicht komen voor bedrijven in, ook voor internationale bedrijven die in Nederland actief zijn. In plaats van het Bruto Binnenlands Product (BBP) maken we de Monitor Brede Welvaart leidend in beleid.
- De doorgeslagen marktwerking in publieke diensten zoals zorg, onderwijs en openbaar vervoer moet worden teruggedraaid. Publieke voorzieningen zijn er voor iedereen en horen niet afhankelijk te zijn van winstprikkels.
- De belastingdruk moet worden verschoven van arbeid naar grondstoffenverbruik en vervuiling. Er komt een klimaatbelasting voor de grootste vermogens, een progressieve vliegtaks voor veelvliegers en een giftaks op milieuschadelijke transacties. Gezond en klimaatvriendelijk gedrag wordt minder belast.
- Beleid moet betrouwbaar, effectief en toetsbaar zijn. Wetenschappelijke onderbouwing, fact checking, kennisdeling en evaluatie worden vast onderdeel van iedere beleidscyclus en onderzoek dat bedoeld is om twijfel te zaaien, bijvoorbeeld over de schadelijkheid van producten, wordt kritisch beoordeeld. De overheid investeert in een cultuuromslag, van wantrouwen naar vertrouwen in burgers als uitgangspunt
Milieu & Klimaat
- Er moet een radicale reductie van uitstoot en vervuiling komen. 5% van het BBP moet naar het bestrijden van de klimaat- en natuurcrisis. Nederland moet koers zetten om zo snel mogelijk klimaatneutraal te zijn, met 2030 als uitgangspunt.
- Fossiele subsidies (inclusief landbouwsubsidies) worden per direct beëindigd. Het geld dat vrijkomt, wordt ingezet om boeren te helpen omschakelen naar een meer biologisch, plantaardig voedselsysteem en te investeren in hernieuwbare energie en energiebesparing.
- De intensieve veehouderij moet radicaal krimpen om stikstof, CO₂ en dierenleed terug te dringen. Het totale aantal dieren dat in de bio-industrie wordt gefokt en gedood moet minstens 75% afnemen in de komende twee jaar.
- Nederland werkt zo snel mogelijk toe naar een volledig circulaire economie en is in 2030 minimaal 50% circulair. Er wordt paal en perk gesteld aan de import van goedkope producten uit China, onder andere door een anti-'ultra fast fashion'-wet. Er komt een Grondstoffenwet met bindende verplichtingen voor het terugdringen van grondstoffengebruik.
Bestaanszekerheid & Wonen
- De hypotheekrenteaftrek zorgt voor groeiende ongelijkheid en wordt daarom versneld afgebouwd voor bedragen boven de nationale hypotheek garantie (NHG). Tegelijkertijd wordt ingezet op het weer betaalbaar maken van wonen, door minimaal 40% sociale huur, geen verkoop van corporatiewoningen zonder vervanging en het bevriezen van huren.
- Door te kiezen voor een krimp met 75% van het aantal dieren dat wordt gefokt en gedood in de veehouderij komt er veel landbouwgrond en agrarische bebouwing vrij voor woningen. Er komt een Deltaplan Wonen om zowel nieuwe woonruimte te creëren, als bestaande bebouwing (zoals leegstaande kantoorpanden) beter te benutten.
- Er komt een duidelijk plan voor verduurzaming van de woningvoorraad met afrekenbare doelen. De woningvoorraad is in 2030 energieneutraal. Alle nieuwbouw wordt circulair gebouwd, gasvrij, natuurinclusief, minstens energieneutraal, en zo mogelijk energiepositief. Natuurinclusieve isolatie en verduurzaming wordt financieel aantrekkelijker.
- We moeten investeren in armoedepreventie in plaats van symptoombestrijding door inzetten op vroegsignalering, verplicht onderwijs over financiën, verbieden van "Buy Now, Pay Later" en toegankelijke schuldhulpverlening in iedere gemeente.
Overige
- De rechten van dieren worden in de Grondwet erkend en vastgelegd. Er komt een Ministerie voor Dieren en alle relevante besluiten van het kabinet worden getoetst op hun invloed op de belangen van dieren. De Wet dieren wordt een échte dierenbeschermingswet, waarbij de intrinsieke waarde van het dier en het natuurlijk gedrag van dieren niet meer opzij kunnen worden geschoven voor economische belangen.
- AI moet snel onder publieke en democratische controle komen, met nadrukkelijke aandacht voor ecologische grenzen, mensenrechten, dierenwelzijn en sociale rechtvaardigheid. De overheid, nationaal én Europees, moet zeggenschap krijgen over zowel de AI-infrastructuur (zoals datacenters) als over het ontwerp en de regulering van de technologie zelf.
- Er komt krachtig LHBTIQA+-emancipatiebeleid met een passend budget. We besteden bijzondere aandacht aan de aanpak van discriminatie om een combinatie van gronden, zoals LHBTIQA+-personen van kleur of met een biculturele en religieuze achtergrond. Iedereen heeft recht op juridische erkenning van hun identiteit, ongeacht leeftijd of genderidentiteit.
- Technologie moet transparant, controleerbaar en dienstbaar zijn aan mens, dier, natuur en democratie, nooit aan winst of macht. Er moet worden geïnvesteerd in open en veilige digitale infrastructuur, onze afhankelijkheid van Big Tech moet worden verminderd en er moet altijd een analoge terugvaloptie bij vitale systemen zijn. Officiële geslachtsregistratie wordt waar dat kan afgeschaft.

Samenvatting partijprogramma 2025
Kaf